Faiz Hesaplama

Faiz Nasıl Hesaplanır?

Faiz hesaplama, bir paranın belirli bir süre boyunca kullanımının maliyetini ya da getirisini anapara, oran ve vade üzerinden bulma işlemidir. İlk adım, oranının yıllık mı aylık mı verildiğini ve sürenin gün, ay ya da yıl olarak hangi kuralla sayıldığını netleştirmektir; aynı yüzde farklı dönemlemeyle bambaşka tutar verir. Basit faizde faiz sadece anapara üzerinden yürür, bileşik faizde ise her dönemin faizi ana tutara eklenir ve sonraki dönemde yeniden faizlenir. Kredilerde taksitler ödendikçe kalan anapara değiştiği için hesap genellikle ödeme planı üzerinden yapılır; en çok hata, oranı döneme çevirmeden ya da bileşiklenme sıklığını atlayarak sonuç üretmektir.

Faiz oranı, anapara ve vade terimleri neyi ifade eder?

Nominal faiz, reel faiz ve efektif yıllık faiz farkı

Faiz hesaplamanın üç temel taşı vardır: anapara (faizin hesaplandığı başlangıç tutarı), faiz oranı (yüzde olarak ifade edilen getiri veya maliyet) ve vade (paranın kullanıldığı süre). Aynı faiz oranı, vade gün cinsinden mi ay cinsinden mi alındığına ve faizin ne sıklıkla işletildiğine göre farklı sonuç verebilir. Bu yüzden “%40 faiz” ifadesi tek başına yeterli değildir; yıllık mı, aylık mı ve hangi yöntemle hesaplandığı net olmalıdır.

Nominal faiz, ilan edilen oranı anlatır. En basit haliyle “yıllık %X” diye gördüğünüz oran nominaldir. Bu oran, enflasyonu ve paranın satın alma gücündeki değişimi dikkate almaz.

Reel faiz, nominal faizden enflasyon etkisi arındırılarak düşünülen getiri veya maliyettir. Enflasyon yüksekken nominal getiriniz artsa bile reel getiri düşük kalabilir, hatta negatif olabilir.

Efektif yıllık faiz ise aynı nominal oranla, faizin yıl içinde kaç kez işletildiğini (aylık, günlük gibi) dikkate alarak bulunan yıllık karşılıktır. Özellikle bileşik faiz mantığında, dönem sayısı arttıkça efektif yıllık faiz yükselir. Bu nedenle oranları karşılaştırırken “yıllık nominal” yerine “efektif yıllık” bakış açısı daha sağlıklı kıyas sağlar.

Kredi faizi ile mevduat faizinin hesap mantığı farkı

Mevduat faizinde mantık genelde daha düzdür: belirli bir anapara, belirli bir vadede bankada kalır ve faiz çoğunlukla vade sonuna kadar anapara üzerinden yürür. Vade sonunda brüt faiz bulunur; ardından stopaj gibi kesintiler varsa net getiri hesaplanır.

Kredi faizinde ise hesap, sadece “çekilen tutar x oran x süre” gibi tek satırdan ibaret değildir. Çünkü kredi taksitli ise her ödeme sonrası kalan anapara düşer. Faiz de çoğunlukla kalan anapara üzerinden hesaplanır. Bu yüzden kredi toplam maliyeti, ödeme planı (amortisman) üzerinden anlaşılır.

Ayrıca kredilerde toplam maliyeti etkileyen başka kalemler de olabilir: tahsis ücreti, sigorta, dosya masrafları gibi. Mevduatta ise karşılaştırma çoğunlukla oran, vade ve stopaj üzerinden yapılır. Bu farkı bilmek, “kredi faizi ile mevduat faizi aynı oran ama sonuç farklı” şaşkınlığını ortadan kaldırır.

Basit faiz hesaplama formülü ve hızlı uygulama

Basit faiz formülü ve değişkenler

Basit faiz, faiz tutarının vade boyunca sadece anapara üzerinden hesaplandığı yöntemdir. Faiz anaparaya eklenmez. Bu nedenle kısa vadeli, “tek seferlik” hesaplarda hızlı bir kontrol yapmak için pratik bir araçtır.

Genel basit faiz formülü şöyledir:

• Faiz Tutarı = Anapara × Faiz Oranı × Süre
• Toplam Tutar = Anapara + Faiz Tutarı

Burada kritik nokta “süre”nin nasıl alındığıdır. Süre yıl cinsinden kullanılacaksa, örneğin 6 ay için 0,5 yıl yazılır. Gün üzerinden hesapta ise süreyi yılın gün sayısına bölerek yıl cinsine çevirirsiniz. Bankacılık uygulamalarında gün bazlı hesapta sıklıkla “365 gün” mantığı görülür, ancak sözleşmeye göre 360 gün gibi farklı bazlar da kullanılabilir. Bu nedenle basit faizle hızlı hesap yaparken bile, kullanılan gün bazını not etmek gerekir.

Kısa bir örnek: 100.000 TL anapara, yıllık %30 nominal oran, 3 ay vade için süre 0,25 yıldır. Basit faiz yaklaşık 100.000 × 0,30 × 0,25 = 7.500 TL olur.

Yüzdeyi ondalığa çevirme hataları

Basit faizde en sık hata, faiz oranını yüzde olarak bırakıp doğrudan çarpmaktır. %30 = 0,30 demektir. Yani formülde “30” değil “0,30” kullanılır.

Yaygın dönüşüm hataları:

• %1’i 1 sanmak: %1 = 0,01 olmalı.
• %0,5’i 0,5 sanmak: %0,5 = 0,005 olmalı.
• Virgül karışıklığı: %12,5 = 0,125 (12,5 değil).
• Aylık-yıllık karıştırma: “aylık %3” oranını yıllık gibi kullanmak, sonucu ciddi şekilde saptırır. Aylık oranı yıllığa çevirmek için basitçe 12 ile çarpmak bazı durumlarda yaklaşık fikir verir, ama bileşikleme varsa efektif sonuç farklı çıkar.

Kısacası, önce oranı ondalığa, süreyi de doğru vade birimine çevirin. Basit faiz hesabının güvenilirliği burada başlar.

Bileşik faiz hesaplama: faizi anaparaya ekleyince ne olur?

Bileşik faiz formülü ve dönem sayısı

Bileşik faiz, her dönemin faizinin anaparaya eklenmesi ve bir sonraki dönemde faizin artık büyüyen bu yeni tutar üzerinden hesaplanmasıdır. Bu yüzden getiri veya borç, zaman geçtikçe “katlanarak” büyür.

En temel bileşik faiz formülü şudur:

• Gelecek Değer (Toplam Tutar) = Anapara × (1 + Dönem Faizi)^(Dönem Sayısı)

Burada “dönem faizi” (i), faizin hangi aralıkla işletildiğine göre değişir. Örneğin aylık bileşikleme varsa yıllık oranı doğrudan kullanamazsınız; oranı aylığa indirmeniz gerekir. “Dönem sayısı” (n) da vade boyunca kaç kez faiz işletildiğini ifade eder. 18 ay vadede aylık bileşikleme yapılıyorsa dönem sayısı 18’dir.

Hızlı örnek: 100.000 TL, aylık %3 bileşik, 6 ay vade için toplam tutar yaklaşık 100.000 × (1,03)^6 olur. Basit faize göre daha yüksek çıkar; çünkü her ayın faizi bir sonraki ay tekrar faizlenir.

Not: Hukuki uyuşmazlıklarda “faize faiz” talebi her zaman serbest değildir. Özellikle adi işlerde, temerrüt faizine yeniden temerrüt faizi yürütülmesi gibi talepler kural olarak kabul görmez. Ticari işlerde ise Türk Ticaret Kanunu, belirli şartlarla bileşik faize izin verir.

Aylık ve günlük bileşikleme farkı

Bileşik faiz hesabında en kritik fark, bileşikleme sıklığıdır. Aynı yıllık nominal oranla:

• Aylık bileşikleme: Faiz 12 kez anaparaya eklenir.
• Günlük bileşikleme: Faiz 365 (bazı uygulamalarda 360) kez anaparaya eklenir.

Bileşikleme daha sık yapıldıkça efektif yıllık getiri genelde artar. Artış her zaman dramatik olmaz ama uzun vadede fark büyüyebilir. Bu yüzden oran karşılaştırırken sadece “yıllık %X” demek yerine, faizin aylık mı günlük mü işlendiğini ve hesaplamanın hangi dönem mantığıyla yapıldığını mutlaka sorun.

Vadeli mevduatta brüt faiz getirisi hesaplama (gün üzerinden)

Brüt mevduat faizi formülü

Vadeli mevduatta brüt faiz getirisi, stopaj gibi kesintiler düşülmeden önce, anapara üzerinden hesaplanan faiz tutarıdır. Gün üzerinden hesap yaparken bankalar genelde yıllık ilan edilen oranı günlük seviyeye indirir ve vadeyi “gün sayısı” olarak uygular.

Pratikte kullanılan formül şu şekilde yazılır:

Brüt faiz = Anapara × (Yıllık faiz oranı / 100) × (Gün sayısı / 365)

Yüzdeyi formüle doğrudan koymak isterseniz aynı ifade şu hale gelir:

Brüt faiz = (Anapara × Yıllık faiz oranı × Gün sayısı) / 36500

Buradaki “gün sayısı”, hesabın açılış tarihi ile vade sonu arasındaki süreye göre belirlenir. Bazı ürünlerde valör uygulaması veya bankanın gün sayma yöntemi küçük farklar yaratabilir. Kesin hesap için mevduat sözleşmesindeki hesaplama esasına bakmak gerekir.

32 gün gibi kısa vadede 36500 mantığı

365, 366 ve 360 gün kullanım farkı

“36500” sayısı, aslında 365 × 100 çarpımından gelir. Oran yüzde verildiği için /100 dönüşümüyle, yıllık baz da 365 güne bölünerek tek paydada toplanır. Bu yüzden 32 gün gibi kısa vadelerde de aynı mantık geçerlidir: (Anapara × Oran × 32) / 36500.

Gün bazında üç farklı kullanım görebilirsiniz:

• 365 gün (Actual/365): Mevduatta yaygın yaklaşımdır. Türkiye’de uygulamada mevduat ve benzeri faiz hesaplarında 365 gün bazının kullanıldığı, kredi faizlerinde ise 360 gün yaklaşımının görülebildiği ifade edilir.
• 366 gün (Actual/Actual): Artık yıllarda bazı sözleşmeler günlük faizi 366’ya bölerek hesaplayabilir. Bu durumda aynı yıllık oranda, günlük faiz çok az düşer.
• 360 gün (Actual/360): Daha çok bazı kredi ve piyasa uygulamalarında karşınıza çıkar. Aynı nominal oranda, payda küçüldüğü için kısa vadeli hesapta çıkan faiz tutarı 365 bazına göre bir miktar daha yüksek olur.

Stopaj kesintisi sonrası net mevduat getirisi hesaplama

Net faiz formülü (brüt faiz eksi stopaj)

Vadeli mevduatta elinize geçen tutar genelde “brüt faiz” değildir. Banka, faiz ödemesi yapılırken gelir vergisi stopajını (tevkifat) kaynaktan keser. Siz de hesabınızda net mevduat getirisini görürsünüz.

Hızlı net getiri formülü şöyle:

• Stopaj tutarı = Brüt faiz × Stopaj oranı
• Net faiz = Brüt faiz − Stopaj tutarı
• Kısa yazımıyla: Net faiz = Brüt faiz × (1 − Stopaj oranı)

Örnek: Brüt faiziniz 10.000 TL ve stopaj oranı %15 ise stopaj 1.500 TL olur. Net faiz 8.500 TL’ye düşer. Bu nedenle mevduat karşılaştırırken sadece faiz oranına değil, vadeye ve stopaj oranına birlikte bakmak gerekir.

Stopajın hukuki dayanağı ve genel çerçevesi Gelir Vergisi Kanunu içinde yer alır. Uygulamada stopaj, çoğu bireysel yatırımcı için ayrıca beyan gerektirmeyen nihai vergi niteliğindedir. Yine de ürün türü ve yatırımcı statüsüne göre istisnalar olabilir.

Stopaj oranı değişirse hesap nasıl uyarlanır?

Stopaj oranı değiştiğinde, matematik basittir: formülde sadece stopaj oranı değişkenini güncellersiniz. Yani brüt faiz aynı kalsa bile net getiri doğrudan değişir.

Dikkat edilmesi gereken iki pratik nokta var:

1. Oranlar ürün ve vadeye göre farklılaşır. 2026 itibarıyla TL mevduat ve katılma hesaplarında stopaj, vade gruplarına göre değişen oranlarla uygulanır. Bu yüzden “tek bir net faiz” hesabı yoktur.
2. Hangi tarih esas alınır? Bazı düzenlemelerde oran değişikliği, hesabın açılış veya vade yenileme tarihine bağlanabilir. Faizinizin hangi oranla kesileceğini en net banka dekontu ve sözleşme koşulları gösterir.

Mevduat faizi hesaplama örnekleri: brüt ve net sonuç

32 gün vadeli örnek hesap

Örnek üzerinden gidelim: 100.000 TL anapara, yıllık %40 mevduat faizi, 32 gün vade.

Brüt faiz (gün üzerinden) hesaplaması:

Brüt faiz = (100.000 × 40 × 32) / 36500 = 3.506,85 TL

Net faiz için stopajı düşmeniz gerekir. 2026 itibarıyla TL vadeli mevduatta stopaj oranları, vade kademesine göre uygulanır. 6 aya kadar vadede stopaj %17,5 olarak uygulanıyorsa:

• Stopaj = 3.506,85 × 0,175 = 613,70 TL
• Net faiz = 3.506,85 − 613,70 = 2.893,15 TL
• Vade sonu toplam (anapara + net) = 102.893,15 TL

Stopaj kademeleri ve yürürlük bilgisi, 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete kararında yer alır. Bankanın kullandığı gün bazına (365/360) ve küsurat yuvarlamasına göre kuruş düzeyinde fark çıkabilir.

1 yıl vadeli örnek hesap

Aynı anapara ve oranla 1 yıl (365 gün) vadeyi hesaplayalım:

Brüt faiz = (100.000 × 40 × 365) / 36500 = 40.000 TL

1 yıla kadar (1 yıl dahil) vadede stopaj %15 ise:

• Stopaj = 40.000 × 0,15 = 6.000 TL
• Net faiz = 40.000 − 6.000 = 34.000 TL
• Vade sonu toplam = 134.000 TL

Bu örnekler, “ilan edilen yıllık oran” ile “elime geçen net tutar” arasındaki farkı net gösterir. Mevduat faizi karşılaştırırken, oran kadar vade ve stopaj da sonucu belirler.

Sık yapılan faiz hesaplama hataları ve kısa yanıtlar

“Aylık %x” ifadesini yıllığa çevirme yanılgısı

“Aylık %x” denince en sık yapılan hata, bunu otomatik olarak 12 ile çarpmaktır. Bu yöntem sadece basit yaklaşım verir. Faiz her ay anaparaya ekleniyorsa (bileşik), yıllık karşılık daha yüksek olur.

• Basit dönüşüm (yaklaşık): yıllık ≈ aylık oran × 12
• Bileşik dönüşüm (daha doğru): yıllık efektif = (1 + aylık oran)¹² − 1

Örnek: Aylık %3 için basit yıllık “%36” denir. Oysa bileşik hesapta (1,03)¹² − 1 ≈ %42,58 çıkar. Bu fark, özellikle uzun vadede ve yüksek oranlarda büyür.

Bir diğer yanılgı da şu: Banka size “yıllık %X” dediğinde, bunun her zaman ay ay bileşiklediğini varsaymak. Türkiye’de mevduat ürünlerinde faiz çoğu zaman vade sonunda ödenir. Bileşik etki genelde parayı vade sonunda tekrar bağladığınızda (yenileme) veya faiz ödemesini anaparaya ekleyerek devam ettiğinizde ortaya çıkar.

Efektif getiri ile ilan edilen oranı karıştırma

İlan edilen oran çoğu zaman nominal orandır. Siz “elime gerçekte ne geçiyor?” diye bakıyorsanız, karşılaştırmayı efektif getiri üzerinden yapmanız gerekir. Burada üç şey sonucu değiştirir:

1. Bileşikleme sıklığı (aylık mı, günlük mü),
2. Gün sayım bazısı (365 mi, 360 mı),
3. Vergi/kesinti etkisi (özellikle stopaj sonrası net getiri).

Pratik kural: İki mevduatı veya iki oranı kıyaslarken, ikisini de aynı zemine indirin. Ya ikisini de brüt ve aynı gün bazında karşılaştırın, ya da ikisini de net (stopaj sonrası) efektif getiriye çevirin. Aksi halde “oran aynı ama sonuç farklı” şaşırtması kaçınılmaz olur.